Παναγιώτης Σαββίδης: Να ξεκινήσουμε από τα μικρά που μπορούν να κάνουν τη διαφορά!

Πως η αξιοποίηση εγκαταλειμμένης δημόσιας περιουσίας στις Σέρρες, μπορεί να δημιουργήσει επιχειρηματικότητα και νέες θέσεις εργασίας.

Γράφει ο Παναγιώτης Σαββίδης *

Τις τελευταίες δεκαετίες αναζητούμε αγωνιωδώς τους λόγους που ο νομός Σερρών βρίσκεται στην τελευταία θέση ως προς το κατά κεφαλήν ΑΕΠ.

Κατά καιρούς ακούμε «δηλώσεις αγωνίας», πραγματοποιούνται συσκέψεις, στέλνονται επιστολές στην Αθήνα, εκδίδονται βαρύγδουπα Δελτία Τύπου.

Αποτέλεσμα μηδέν. Έχουμε βαλτώσει, κυριολεκτικά, στην τελευταία θέση της χώρας.

Πριν συνεχίσω, σκεφτείτε πως ήταν η σερραϊκή περιφέρεια και τα χωριά μας, πριν 30, 20 και 10 χρόνια, και φανταστείτε πως θα είναι σε 10 και 20 χρόνια από σήμερα.

Τα χωριά αδειάζουν μέρα με τη μέρα.

Γειτονιές ερημώνουν, όχι μόνο εξαιτίας της γήρανσης του πληθυσμού αλλά λόγω του νέου κύματος αστυφιλίας και μετανάστευσης ελέω της οικονομικής κρίσης.

Αντί λοιπόν ν’ αναλωνόμαστε άπαντες, με πρώτους τους πολιτικούς ταγούς του τόπου, σε κουραστικές θεωρίες και ανεκπλήρωτες υποσχέσεις, ας δούμε πως μπορούμε ν΄ αξιοποιήσουμε υπάρχοντες δημόσιες εγκαταλειμμένες υποδομές, που θα μπορούσαν να δώσουν ευκαιρίες σε νέα παιδιά να μείνουν στα χωριά τους και να εργαστούν, βοηθώντας να πάει ο τόπος ένα σκαλί ψηλότερα.

Θα αναφερθώ σε μερικά παραδείγματα, από την προσωπική μου εμπειρία:

Εγκαταλελειμμένα κτίρια Σιδηροδρομικών Σταθμών

Από τη Θεσσαλονίκη έως την Αλεξανδρούπολη, δεκάδες κτίρια σιδηροδρομικών σταθμών -κάποια πραγματικά αρχιτεκτονικά κομψοτεχνήματα- ρημάζουν, κλειστά και εγκαταλειμμένα. Λίγο η οικονομική κρίση και η υποβάθμιση του σιδηρόδρομου και περισσότερο η χρήση των νέων τεχνολογιών, είχε ως αποτέλεσμα το μεγαλύτερο μέρος των παλαιών Σ.Σ. να βάλουν λουκέτο και ν’ αφεθούν στη τύχη τους.

Τ’ ακίνητα αυτά -που σήμερα καταρρέουν- θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για οικο-τουριστικούς σκοπούς ή και για πολιτιστικές κ.α. χρήσεις από τις τοπικές κοινωνίες.

Δείτε το παράδειγμα του «Μεθοριακού Σταθμού» στη Βυρώνεια.

Πρόκειται για έναν Σ.Σ. με ιστορία (έδρα του Ελληνικού Στρατηγείου στη τελική φάση του Β’ Βαλκανικού Πολέμου το 1913) που ήταν σε λειτουργία έως το 2004.

Μετά έκλεισε και παραδόθηκε στην εγκατάλειψη και στη λεηλασία, για μία δεκαετία σχεδόν που η ιδιωτική πρωτοβουλία αξιοποίησε και ανέδειξε το ακίνητο, μετατρέποντάς το σ’ ένα παραδοσιακό καφε-μεζεδο-παντοπωλείο, που αποτελεί σήμερα σημείο αναφοράς στον τουριστικό χάρτη της Κερκίνης και όχι μόνο.

Στις Σέρρες, υπάρχουν δεκάδες ακίνητα του ΟΣΕ που σήμερα διαχειρίζεται η ΓΑΙΑΟΣΕ Α.Ε (υπάγεται στο Υπερταμείο) και τα οποία θα μπορούσαν ν’ αξιοποιηθούν από την ιδιωτική πρωτοβουλία και όχι μόνο.

Πρακτικά αυτό μπορεί να συμβεί, αφού η ΓΑΙΑΟΣΕ Α.Ε. τα εκμισθώνει χωρίς ιδιαίτερες διαδικασίες. Ωστόσο το ύψος του μισθώματος που απαιτεί, με λογική Αθήνας, λειτουργεί τις περισσότερες φορές, αποτρεπτικά για τους ενδιαφερόμενους. Αποτέλεσμα και τα κτίρια να καταρρέουν και να χάνονται έσοδα.

Παλαιές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο Μπέλλες και στο Άγκιστρο

Στο βόρειο τμήμα των Σερρών, και όχι μόνο- δεκάδες είναι τα εγκαταλειμμένα πρώην στρατιωτικά ακίνητα.

Δεν μιλάω για στρατόπεδα που κατέβασαν ρολά και σήμερα ρημάζουν, κ΄ έρχονται στην επικαιρότητα κάθε φορά που τίθεται θέμα δημιουργίας μιας νέας Δομής φιλοξενίας προσφύγων και παράνομων μεταναστών στην περιοχή μας, αλλά για μικρά και μεγάλα ακίνητα στους ορεινούς όγκους του Μπέλλες και του Αγκίστρου.

Πρόκειται ουσιαστικά για παλαιά φυλάκια και άλλες εγκαταστάσεις, που είτε ανήκουν στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας (μέσω του ΤΕΘΑ), είτε -μετά από σχετικές αποφάσεις της δεκαετίας του 2000- στη Διεύθυνση Δασών.

Δυστυχώς και αυτά τα κτίρια, που θα μπορούσαν επίσης να χρησιμοποιηθούν για ανάπτυξη οικο-τουριστικών δράσεων στους ορεινούς όγκους της περιοχής ρημάζουν και είναι θέμα χρόνου η κατάρρευσή τους.

Γιατί όταν ένα κτίριο λεηλατείται και μένουν μόνο τουβάρια, είναι θέμα χρόνου να καταρρεύσει. Αντί λοιπόν ν’ απαξιώνεται και να καταστρέφεται αυτή η δημόσια περιουσία, θα μπορούσε να παραχωρηθεί σε νέους ανθρώπους της περιοχής μας, με συμβολικό αντίτιμο, που θα ήθελαν ν’ ασχοληθούν σοβαρά με τον εναλλακτικό τουρισμό, μια και αυτός -και γενικά η παροχή υπηρεσιών- θα μπορούσαν να δημιουργήσουν θέσεις εργασίες και συνθήκες ανάπτυξης.

Παράδειγμα : Στο Μπέλλες υπάρχουν δεκάδες παλαιά στρατιωτικά κτίρια, τα οποία στέκουν λεηλατημένα.

Κάποια από αυτά θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από την ιδιωτική πρωτοβουλία για λειτουργία ξενώνων, καταφυγίων κ.α., ως σημεία εκκίνησης εναλλακτικών δράσεων κ.α. Ορειβατικός, πεζοπορικός, κυνηγετικός, φυσιολατρικός, ιστορικός είναι τα είδη τουρισμού που θα μπορούσαν ν’ αναπτυχθούν στο Μπέλλες -και σε κάθε Μπέλλες- εάν η Πολιτεία και οι υπηρεσίες της, θέλαν πραγματικά να διασώσουν την περιουσία τους, να έχουν έσοδα και το κυριότερο να δώσουν ευκαιρίες σε νέα παιδιά στην ύπαιθρο να ασχοληθούν με τον εναλλακτικό τουρισμό ή άλλες δραστηριότητές.

Λεηλατημένα συγκροτήματα «Γραμμής Μεταξά»

Στο βόρειο τμήμα των Σερρών επίσης, δεν είναι μόνο τα παλαιά στρατιωτικά φυλάκια που ρημάζουν.

Είναι και η μεγάλη ιστορική κληρονομιά των οχυρών της «Γραμμής Μεταξά», που αντί ως Σέρρες να την κάνουμε «σημαία» και να την αξιοποιήσουμε στο έπακρο, την έχουμε αφήσει στη μοίρα της, μ’ αποτέλεσμα καθημερινά οι οχυρώσεις που έγραψαν ιστορία κατά τον Β΄ Π.Π. να απαξιώνονται, να λεηλατούνται και ν΄ απαξιώνονται.

Αν ορισμένοι δεν μπορούν ν’ αντιληφθούν πως μπορεί ν’ αξιοποιηθεί η κληρονομιά των θρυλικών οχυρώσεων της «Γραμμής Μεταξά», ας δουν τι έχουν κάνει οι Γάλλοι στο Βερντέν και στη Νορμανδία, οι Βέλγοι στο Εμπέν-Εμαέλ και στις Αρδέννες κ.α.

Όπως μαρτυρούν και οι αριθμοί, χιλιάδες ντόπιοι και ξένοι τουρίστες, επισκέπτονται κάθε χρόνο τις περιοχές αυτές, με ότι συνεπάγεται και για τις οικονομίες τους.

Μικρές πόλεις και χωριά, ζουν και ευημερούν με την αξιοποίηση της κληρονομιάς που άφησαν πίσω τους οι Α’ και Β’ Π.Π. που εμείς απαξιώνουμε, παραδίδοντάς τη, στην εγκατάλειψη και στη λεηλασία.

Στο εξωτερικό ο ιστορικός τουρισμός ή τουρισμός μνήμης, έχει φανατικό κοινό και αναπτύσσεται με γοργούς ρυθμούς, σε σχέση με την Ελλάδα που απαξιώνεται και λεηλατείται.

Φανταστείτε πχ την περιοχή ως ένα μεγάλο ανοιχτό ιστορικό θεματικό πάρκο, με αξιοποίηση όλων των υποδομών που σήμερα υπάρχουν.

Σέρρες : Θα μπορούσαν να γίνουν το Βερντέν της Ελλάδας

To Βερντέν (Verdun) είναι μια πόλη 18.000 κατοίκων στην Β.Α. Γαλλία στην ιστορική περιοχή της Λωρραίνης, κοντά στα σύνορα με την Γερμανία.

Κτισμένη σε στρατηγική τοποθεσία, που ελέγχει τις διαβάσεις που οδηγούν στο Παρίσι, η πόλη οχυρώθηκε ισχυρά και κατά τη διάρκεια του Α΄ Π.Π.. Εκεί μάλιστα, έλαβε μέρος μία από τις φονικότερες αναμετρήσεις μεταξύ Γάλλων και Γερμανών, που κράτησε έντεκα σχεδόν μήνες, με βαριές απώλειες και για τις δύο πλευρές.

Η αντοχή και η αποτελεσματικότητα των οχυρώσεων στο Βερντέν οδήγησε τους Γάλλους στη συνέχεια στην κατασκευή της περίφημης «Γραμμής Μαζινό», η οποία όμως αποδείχθηκε εντελώς ανεπαρκής για τις συνθήκες του Β’ Π.Π.

Σήμερα το Βερντέν είναι χαρακτηρισμένο ως «Πόλη – Μνημείο», αποτελώντας παγκόσμιο σημείο αναφοράς στο λεγόμενο ιστορικό τουρισμό και τουρισμό μνήμης, που βρίσκεται σε άνοδο όπως μαρτυρούν και οι αριθμοί προ πανδημίας.

Η πόλη ζει και ευημερεί όχι μόνο αξιοποιώντας στο έπακρο την «κληρονομιά» που άφησαν πίσω τους οι δύο μεγάλοι καταστροφικοί πόλεμοι του 20 ου αιώνα, αλλά προωθώντας παράλληλα τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και την αναγκαιότητα να μην επαναληφθούν τραγικά λάθη του παρελθόντος που οδηγήσαν την ανθρωπότητα στον όλεθρο.

Έτσι, οχυρώσεις του Α’ Π.Π. και πεδία μάχης που διεξήχθησαν πολύνεκρες συγκρούσεις, στρατιωτικά κοιμητήρια και μαυσωλεία, μνημεία και μουσεία που λειτούργησαν μεταπολεμικά, αποτελούν σήμερα ένα οργανωμένο δίκτυο διαδρομών μέσα και έξω από το Βερντέν που μ’ ένα εισιτήριο ο επισκέπτης μπορεί να ξεναγηθεί, όπως αναφέρει και το σχετικό τηλεοπτικό σποτ του δημοτικού τουριστικού οργανισμού.

Ο ιστορικός τουρισμός αποτελεί κομμάτι του πολιτιστικού τουρισμού και ενδιαφέρει όλους όσους θέλουν να γνωρίσουν από κοντά περιοχές που διαδραματίστηκαν σημαντικά γεγονότα της ιστορίας, συνδυάζοντας την γνώση με την αναψυχή και την χαλάρωση.

Η ανάδειξη εξάλλου της ιστορικής κληρονομιάς των μεγάλων πολέμων του 20ου αιώνα, όχι μόνο στις Σέρρες αλλά σε όλη την Ελλάδα, δεν θα λειτουργήσει αναπτυξιακά μόνο για τις τοπικές κοινωνίες, αλλά θα συμβάλλει και στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης που τόσο ανάγκη έχουμε στις μέρες μας.

Η προσπάθεια της Κοιν.Σ.Επ. Άγκιστρο Δράση

Όσοι με παρακολουθούν τα τελευταία χρόνια γνωρίζουν την προσπάθειά που έχουμε ξεκινήσει, μέσω της Κοιν.Σ.Επ. Άγκιστρο Δράση να πείσουμε το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας και το ΓΕΣ, πως η αξιοποίηση και η ανάδειξη των εγκαταλειμμένων οχυρώσεων, είναι προτιμότερη από τη σημερινή εγκατάλειψη και λεηλασία.

Δυστυχώς η προσπάθειά αυτή έχει βαλτώσει, απουσία πραγματικής πολιτικής βούλησης, της γραφειοκρατίας και της δημοσιουπαλληλίλιστικης νοοτροπίας στελεχών της στρατιωτικής υπηρεσίας, καθώς και ντόπιων απόστρατων με ξεπερασμένες λογικές και συμπεριφορές.

Δυστυχώς η Πολιτεία, όχι μόνο αδυνατεί ν’ ακολουθήσει το παράδειγμα της Γαλλίας, και άλλων χωρών του εξωτερικού που σέβονται την ιστορία τους, αλλά αντιμετωπίζει αδιάφορα -ενίοτε και εχθρικά- πρωτοβουλίες προώθησης και ανάδειξης του ιστορικού τουρισμό ή τουρισμού μνήμης στις Σέρρες και στη «Γραμμή Μεταξά», όπως στην περίπτωση της Κοιν.Σ.Επ. Άγκιστρο Δράση (από το 2019 το ΓΕΣ της απαγόρευσε κάθε δράση στις εγκαταλειμμένες οχυρώσεις του όρους Αγκίστρου κ.α).

Ανέφερα παραπάνω τρία απλά παραδείγματα, περιουσιακών στοιχείων του δημοσίου (παλαιοί Σ.Σ., πρώην στρατιωτικά φυλάκια, συγκροτήματα «Γραμμής Μεταξά») που σήμερα ρημάζουν, απαξιώνονται και καταστρέφονται, όταν θα μπορούσαν -ας το κάνουμε όπως οι Γάλλοι- ν’ αξιοποιηθούν από ιδιώτες, συλλόγους, δήμους κ.α., δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας κ’ ενισχύοντας την τοπική οικονομία.

Για το θέμα πχ αξιοποίησης των οχυρώσεων της «Γραμμής Μεταξά, αν συγκεντρώσουμε όλα τ΄ άρθρα που έχω γράψει και τα υπομνήματα που έχουμε αποστείλει ως Κοιν.Σ.Επ. Άγκιστρο Δράση σε ΥΠΕΘΑ, ΓΕΣ κ.α. τα τελευταία χρόνια, γράφουμε τόμο ολόκληρο.

Μ’ ελάχιστες εξαιρέσεις όλα αυτά τα χρόνια, και το καταθέτω ως θλιβερή διαπίστωση, ουδείς απ’ όσους κατείχαν (και κατέχουν) δημόσιες θέσεις και αξιώματα στις Σέρρες (υπουργοί, βουλευτές, δήμαρχοι, Περιφερειακοί Σύμβουλοι κ.α.) έδειξαν ενδιαφέρον για όσα φωνάζουν και προσπαθούν αυτοί οι «τρελοί» από το Άγκιστρο, που – και αυτό είναι αλήθεια- κατάφεραν και έκαναν τα οχυρά και την ιστορία τους viral.

Ένα ενδιαφέρον, μία συζήτηση για όλα όσα αναφέρω σ’ αυτό το άρθρο.

Αν υπάρξει πολιτική βούληση …

Για να επιστρέψω στην εισαγωγή μου, και να κλείσω, αντί να κοιτάμε λοιπόν το δέντρο χάνοντας το δάσος, ας δούμε τι μπορούμε ν΄ αξιοποιήσουμε στον τόπο μας, ώστε να πάει ένα σκαλί ψηλότερα.

Δεν υπάρχει κανένας σώφρων που πιστεύει πως η Πολιτεία θα δημιουργήσει εκείνο το ιδανικό ευνοϊκό κλίμα στις Σέρρες που θα επιτρέψει να γίνουν νέες μεγάλες και σοβαρές επενδύσεις και ν’ ανοίξουν νέα εργοστάσια, οπότε ας ασχοληθούμε σοβαρά με το πως το «μειονέκτημα» μας, όπως η εγκαταλειμμένη δημόσια περιουσία και τα χωριά που αδειάζουν, μπορεί να γίνει «πλεονέκτημα» για την τοπική μας κοινωνία, που μεταφράζεται σε κινητοποίηση της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, επιχειρηματικότητα και νέες θέσεις εργασίας.

Εάν υπάρξει πολιτική βούληση, θεωρώ πως δεν θα είναι αρνητική η ΓΑΙΑΟΣΕ Α.Ε σε εκμισθώσεις παλαιών σταθμών με λογικά αντίτιμα σ’ ενδιαφερόμενους, θα υπάρξει εύκολα ρύθμιση που θα επιτρέπει πρώην στρατιωτικά ακίνητα (του ΤΕΘΑ η της Δ/νης Δασών) να αξιοποιούνται για συγκεκριμένες οικο-τουριστικές δράσεις και θ’ ανοίξει ο δρόμος επιτέλους για την αξιοποίηση και ανάδειξη οχυρώσεων του Β’ Π.Π, όπως συμβαίνει εδώ και δεκαετίες στο εξωτερικό.

Αυτές τις λίγες σκέψεις, θέλησα να καταθέσω δημόσια, ευελπιστώντας πως θα υπάρξει ενδιαφέρον και κινητοποίηση από τους πολιτικούς ταγούς, προκειμένου να δημιουργηθούν νέες ευκαιρίες που τόσο έχουμε ανάγκη στις Σέρρες.

Αφού τα «μεγάλα» είναι δύσκολα και ακατόρθωτα, ας ξεκινήσουμε από τα «μικρά» που μπορούν να κάνουν τη διαφορά.

* Ο Παναγιώτης Σαββίδης είναι Δημοσιογράφος στην εφημερίδα «Πρώτο Θέμα» και μέλος της Κοιν.Σ.Επ. Άγκιστρο Δράση που ασχολείται με τη διάσωση και ανάδειξη της ιστορίας και των οχυρώσεων της «Γραμμής Μεταξά» στο βόρειο τμήμα των Σερρών.